A- A A+

Header PKN

Zondag 29 juni 2019 ds. Aukje Westra

 

Intro
De bibliotheek heeft cursussen in de aanbiedingen. Als u lid bent kunt u gratis en voor niks iets leren over bijvoorbeeld digitale fotografie of timemanagement. De cursus die mij het meest opviel was de ‘korte cursus Geluk.’ Ik ga me onmiddellijk inschrijven. Maar ik vrees dat we om gelukkig te worden over een lange adem moeten beschikken.

 

Inleiding op de Bijbellezingen
We lezen twee gedeelten uit de Bijbel. Wij denken dat de Bijbel één boek is. In werkelijkheid bestaat de Bijbel uit een groot aantal verschillende documenten uit heel verschillende tijden. Het is een canon met vensters op de geloofsgeschiedenis. Het eerste venster vandaag is afkomstig uit het boek van de profeet Jeremia, Jeremia 29: 1, 4-14,
over gebeurtenissen die bijna 2600 jaar geleden plaats hebben gevonden. Een profeet was zoiets als een politiek en sociaal commentator. Jeremia maakte in het jaar 586 voor Christus mee hoe Jeruzalem en het land Juda veroverd werden door de Babyloniërs. De belangrijkste bestuurders en ondernemers werden afgevoerd naar Babel, één van de grootste en mooiste steden in die tijd. Babel lag aan rivier de Eufraat, ongeveer 80 km. ten zuiden van wat nu Bagdad is. Het gewone volk bleef achter in Jeruzalem, net als Jeremia zelf. De landgenoten in Babel hopen dat hun deportatie van korte duur is. Maar Jeremia schrijft hen een brief en waarschuwt, het gaat langer duren dan ze denken. Zorg dat je in Babel je leven opbouwt. Je kunt pas groeien en bloeien als je geworteld bent.

 

Het tweede venster is een deel uit een toespraak van Jezus, genoteerd door Matteüs, Matteüs 10: 34-39. Geschreven ergens in de tweede helft van de eerste eeuw, zeven eeuwen na Jeremia. Toch is er een verband tussen die beide. Matteüs schrijft voor een christelijke gemeenschap ergens in Palestina. Ze hebben het niet gemakkelijk, de samenleving moet niets hebben van deze groep gelovigen. Jezus heeft dit al voorzien, schrijft Matteüs. Jezus heeft zijn leerlingen opgedragen zijn werk voort te zetten en gewaarschuwd, gemakkelijk zal het niet zijn. Geloven is geen sprintje trekken, maar een zaak van lange adem.

 

Overweging
Drie vensters die uitzicht bieden op wat geloven is, het venster van Jeremia, van Matteüs en een venster van iemand nu.

Als er iets is waar commentator Jeremia niet tegen kan, dan is het als mensen hun problemen niet onder ogen willen zien. Neem de verwoesting van Juda en Jeruzalem. De toplaag van de samenleving is weggevoerd naar Babel, politici, landbouwspecialisten, architecten, tempelbestuurders. Jeremia wijst hen op wat er fout is gegaan. Er werd gediscrimineerd, er werd roofbouw gepleegd, de kloof tussen arm en rijk werd groter. Jeremia die achter is gebleven in Jeruzalem, wil dat ze zich gaan bezinnen. Wat is er misgegaan? Hoe begin je overnieuw?

 

Maar velen van hen zijn aan bezinning niet toe. In Babel hebben ze heimwee naar vroeger, naar de tijd dat ze in Juda woonden en alles goed was. By the rivers of Babylon, where we sat down, hey, hey we wept… Ze treuren. Ze laten het hoofd hangen. En ze dromen van de toekomst, nog even en dan zijn we weer thuis. Ze menen dat ze maar kort in Babel zullen zijn en dan… Om duidelijk te maken dat het zo niet zit, loopt Jeremia in Jeruzalem rond met een houten juk. Waarmee hij wil zeggen: Speel geen mooi weer, wees je bewust van wat er op je schouders drukt. Het juk dat Nebukadnessar je heeft opgelegd. Geef je eraan over. Vergeet de heimwee naar het verleden, droom niet van de verre toekomst. Dit is het, hier zul je het mee moeten doen. Het drukt als een juk op je nek. Maar begin opnieuw en bouw hier en nu aan je toekomst.

 

Chananja, een andere commentator, vindt dit sterk overdreven. Hij voorspelt dat de verbanning maar twee jaar zal duren. God heeft hem te verstaan gegeven dat hij het juk van Nebudkanessar binnen twee jaar zal verbreken. Chananja is als een politicus in de oppositie die met snelle, gemakkelijke oplossingen komt. Zo iemand heeft makkelijk praten, want hij draagt geen verantwoordelijkheid. Hij gaat de complexiteit uit de weg. Het is gevaarlijk wat hij zegt, want hij wekt valse hoop. Chananja verwijt Jeremia dat hij pessimistisch is. Als teken daarvan pakt hij het houten juk en breekt het is stukken. Maar Jeremia dient hem van repliek. Chananje mag dan het houten juk in stukken hebben gebroken, er zal een ijzeren juk voor in de plaats komen. Chananje heeft valse hoop gewekt. Dat is dodelijk, Chananja sterft. Een korte cursus geluk bestaat niet.

 

Dan stuurt Jeremia een brief aan de Joden in Babel. De toekomst gloort, maar het zal nog wel even duren voordat het zover is. Jeremia wil dat ze in Babel huizen gaan bouwen, moestuinen aanleggen, relaties aangaan, kinderen krijgen. Ze moeten zich in gaan zetten voor de bloei van de stad. Het ware leven is niet vroeger en daar, in het oude land, het ware leven is hier en nu. Hoe beroerd je je ook voelt, Ik heb jullie geluk voor ogen, niet jullie ongeluk, schrijft Jeremia in naam van God. Het gevolg van de opdracht van Jeremia is dat de mensen zichzelf opnieuw moeten gaan uitvinden. Integreren in een vreemde of zelfs vijandige cultuur en tegelijkertijd hun eigenheid bewaren. Maar er wat van, zegt Jeremia, draag bij aan de bloei van de stad.

 

Maar waar vind je de spirit om dat te doen? Hoe haal je jezelf weg uit de lethargie? In Jeruzalem had je de tempel waar de priester namens jou offers bracht. Hier is niets en komt het op jezelf aan. Aan God heb je ook niks meer. Zelfs het geloof moeten ze opnieuw uitvinden. Mensen beginnen bij elkaar te komen in gespreksgroepen. Ze leren zélf bidden, zelf geloven. Kortom, droom niet van vroeger, want vroeger komt niet terug. Droom ook niet van een verre toekomst, want je weet niet wanneer die zal aanbreken. Leef daar waar je bent. Je kunt pas groeien en bloeien als je geworteld bent. Dit is het, hier moet je het mee doen. En besef dat bloei een zaak van lange adem is.

 

Dat bloei brengen een zaak van lange adem is, weet Jezus ook. Hij stuurt zijn leerlingen op pad met de opdracht te leven zoals hij. Jezus stuurt hen niet de grote wereld in, maar naar hun eigen geloofsgenoten, hun eigen landgenoten. Er is haast bij geboden, zegt Jezus, want het eind der tijden is nabij. Het eind der tijden verwijst naar een wereld vol vrede, waar het leven goed is. Waar alles perfect in balans is. Het is alsof Jezus hen een droom voor schildert, zoals de profeet Chananja dat ook deed. Nog even en dan is het zo ver. Maar Jezus schudt hen wakker: Ik ben niet gekomen om vrede te brengen, maar het zwaard. Werken aan vrede, aan bloei van jezelf en je omgeving is een zaak van lange adem, waarbij je ook nog eens veel weerstand oproept. Weerstand bij mensen die denken dat het allemaal zomaar gaat, die de oplossing op zak hebben. Te midden van die mensen voel jij je als een balling, omdat je weet dat de zaken veel complexer zijn. Je moet veel geloof en geduld hebben om door te gaan. Wortelen, groeien en bloeien. De leerlingen moeten er goed over nadenken of ze dit aan willen gaan.

 

Jaren geleden ontmoette ik een vrouw, een leerkracht, die vreselijke dingen had meegemaakt. Haar man bleek hun zoon misbruikt te hebben, zij wist echt van niets. Haar man werd opgepakt, de zoon wilde niets meer van haar weten. Haar verleden was besmet, een toekomst had ze niet meer. Ze verhuisde en moest zichzelf compleet opnieuw uitvinden. Een balling in een vreemde omgeving, alles kwijt. Om te voorkomen dat ze hele dag in haar stoel bleef zitten, begon ze met het maken van foto’s, iedere dag één. Gewoon een foto van wat haar opviel en wat verbeeldde hoe zij zich voelde. Een hoop vieze was, een leeg koffiekopje, een blinde muur. Zo wortelde zij in haar situatie, zo werd ze zich bewust van wat er in haar omging. Praten kon ze bijna niet, maar ze kon haar vriendinnen wel de foto’s laten zien. Het was een proces van lange adem. Later, terugbladerend in haar fotoboek zag ze dat er langzamerhand iets veranderd was. De foto van boom die alle blad verloren heeft, maar wel standhoudt in een herfststorm. De foto van een nieuwe jurk. Gewoon is haar leven nooit meer geworden. Maar als geschonden moeder en wijze mentor droeg ze bij aan de groei en bloei van de school. God keerde terug in de vorm van milde kracht om door te gaan.

 

We luisteren naar een lied van Ramses Shaffey uit 1975. Het lied gaat over doorgaan en de melodie doet dat ook, die wordt steeds herhaald, die gaat door. We zullen doorgaan, met de stootkracht van de milde kracht in een sprakeloze nacht, tot we weer samen zijn. Met de wankelende zekerheid, met het zweet op ons gezicht in een loopgraaf zonder licht. We zullen doorgaan tot we weer samenzijn. Tot we weer samenzijn, God en ik, jij en ik.


https://www.youtube.com/watch?v=yMp5Vl3pLKs

 

Bronnen
Ritstert, K. Het leven gaat door, in: De eerste dag 2017. Bijbels Theologische artikelen.