A- A A+

Header PKN

Zondag 7 juni 2020 met ds. Aukje Westra

 

Ideaal!?

Met medewerking van Sinje Kiel, zang
te beluisteren via http://pkn-havelte.nl/index.php/live-kerkdiensten

 Dienst20200607

Bent u een jokkebrok? Of bent u altijd eerlijk? Als u nu zegt dat u nooit jokt, dan is dit uw eerste leugentje. Als kind jokten we. Nee, wij hadden niet van de chocolade gesnoept, terwijl het bruin om onze mond was. Als ouder kun je erom lachen. Maar wanneer wordt jokken liegen? Je kind die op de middelbare school zit, heeft bijna nooit huiswerk. Hier klopt iets niet. Waarom liegt hij/zij? Schaamte omdat dan zichtbaar wordt dat hij/zij het niet aankan? Angst, omdat hij/zij vreest dat jij woedend wordt?
Wereldwijd wordt er gelogen. China liegt over het aantal mensen dat besmet is met het Corona-virus. Bolsonaro, de president van Brazilië, liegt op twitter dat het bewezen is dat de malariamedicijnen helpen tegen Corona. Twitter heeft de tweets verwijderd. Trump kan er ook wat van.
Met leugens doen we de waarheid geweld aan. Maar altijd eerlijk zijn, is onhaalbaar en onmenselijk. Een kerkdienst over waarheid en leugen, over praktische, bescheiden en flexibele idealen.

 

 

Inleiding op de Schriftlezing

We lezen vandaag een naar Bijbelverhaal. Het is Pinksteren geweest. Vrienden van Jezus zijn nu net zo bezield als hij. Ze geven de boodschap van hoop en liefde door en er ontstaan groepen. Petrus leidt de groep in Jeruzalem die probeert te leven zoals Jezus deed. Het is geweldig, er is geld en aandacht genoeg voor iedereen. Maar dan komen de eerste scheurtjes in deze droom. Sommigen kunnen niet tippen aan het hoge ideaal van samen delen. Een echtpaar liegt en valt er dood bij neer. Alleen vergeet Petrus dat wie doodgevallen is ook weer kan opstaan.
Handelingen 4: 32 - 5: 1-11

 

Overweging
St. Jean de Luz, zomer 2008. We kamperen met de drie kinderen op een camping in Zuid-West Frankrijk, niet ver van de zee en niet ver van de Spaanse grens. Ook niet ver van een belastingvrije zone. Groepjes jongeren liepen midden overdag in de hitte naar de top van de berg om in dat grensgebied goedkope drank en sigaretten te scoren. Met tassen vol rinkelende flessen kwamen ze weer beneden. ’s Avonds zaten ze samen op het sportterrein en leegden de flessen. Ik kon het bijna niet aanzien, de door drank vertroebelde blik in de ogen van onze zoon. We spraken erover met een ander ouderpaar, van vrijgemaakt gereformeerde huize. Onze toen vijftienjarige zoon en hun dochter en nichtje kenden elkaar van de nachtelijke ontmoetingen op het sportterrein. Die ouders deden er alles aan om er voor hun dochter en nichtje een leuke vakantie van te maken. Overdag veel zon, sport en zee. ’s Nachts duidelijke regels: Om twaalf uur je afmelden en dan je eigen tentje opzoeken. Een goede en gezonde opvoeding was hun ideaal en ze stelden duidelijke regels. De meiden deden wat er van hen gevraagd werd. Maar wij hoorden van onze zoon de rest van het verhaal. Rond half één ’s nachts kropen de meiden het tentje weer uit en zetten op het sportterrein het feestje voort. Vandaar dat ze ’s ochtends zo lang sliepen. Ik had buikpijn van het drankgebruik van onze zoon, maar hij hoefde er niet over te liegen. De meiden wel, ze zagen geen andere mogelijkheid. Wat was het ergste? Dat de meiden logen of het hoge ideaal, de strenge eisen van de ouders?

 

Jeruzalem, rond het jaar 40. Jeruzalem, de heilige stad. In die stad komen groepjes mensen samen die ontdekt hebben dat God niet alleen in de tempel woont, maar ook in mensen. Dat zijn goede Geest mensen bezielt. Het wekt argwaan in de samenleving. Ze laten alles los, waar blijf je dan? Geen wonder dat er geruchten gaan dat erop los gesekst en gedronken wordt. En als het nu bij één of twee groepjes was gebleven, maar de club groeide hard. Het veroorzaakt spanningen. Buren begonnen die rare lui te mijden, families verstootten broers of dochters. Samen sterk staan in de groep van Jezusvolgers werd noodzakelijk. Een krachtig ideaal helpt je om het vol te houden in de boze buitenwereld. ‘Wij zijn anders dan zij.’


“De groep is één van geest”, staat er. Samen staan ze voor een hoog ideaal, leven zoals Jezus, alles samen delen. De groep is net een familie met aan het hoofd een vader, Petrus in dit geval. In plaats van een aarzelende gelovige is hij nu een autoriteit. De geest van de Heilige waait in hem. Als je dus tegen Petrus liegt, lieg je eigenlijk tegen de Heilige geest en tegen God.


Dan is daar is het echtpaar Saffira en Ananias. Net als anderen in de groep, verkopen een stuk grond. Maar doen alsof ze de hele opbrengst weggeven, terwijl ze stiekem een deel voor zichzelf houden. Hoe weten we niet, maar Petrus ontdekt het bedrog. Als Ananias het geld komt brengen, confronteert Petrus hem met zijn leugen. Dat hij een deel van het geld zelf gehouden heeft, is niet het probleem, maar dat hij gelogen heeft wel. Ananias hoort de beschuldiging en valt dood neer. Hij wordt direct door een paar jonge kerels in een lijkkleed gewikkeld, weggedragen en begraven. De gemeente schrikt zich suf.

 

Saffira komt drie uur later binnen. Het moet haar op het moment dat ze binnenkomt, al opgevallen zijn dat haar man er niet is. Niemand die haar verteld heeft van het overlijden van haar man. Saffira moet onraad geroken hebben, maar de groep zwijgt. Petrus stelt haar gelijk de vraag of dit al het geld is dat ze voor het stuk land gekregen hebben. Saffira zegt wat ze met Ananias afgesproken heeft. Dan krijgt ook zij, ten overstaan van de hele groep, de volle laag. Ze krijgt te horen dat ze God bedrogen heeft, dat haar man dood is en dat zij hetzelfde lot zal ondergaan. Kijk, de uitvaartondernemers staat al klaar. Dit alles wordt Saffira te veel, ook zij stort in. De hele gemeente heeft de bibbers in de benen. Ze zijn geschrokken en bang. Maar waar zijn ze bang voor? Dat een eerbaar echtpaar dit kan overkomen? Of dat de leiders zo machtig zijn geworden? Een autoriteit zijn is mooi, er autoritair van worden is het gevaar. Of dat God zo hard is en direct straft?

 

Wat dat laatste betreft. Wij lazen dat Ananias en Saffira neervallen en sterven. Maar in het Grieks dat zij neervallen en de adem uitblazen. Dat is niet hetzelfde als sterven; het is veel meer dan dat. Het eerste boek dan de Bijbel schrijft er al over. God schept de mens uit stof van de aardbodem en blaast hem levensadem in. Leven is het goede doen, dood zijn is het kwade doen. Zo staat het in de Thora, de leefregels van God. In die zin zijn Ananias en Saffira dood. Ze logen, ze deden zich beter voor dan ze waren. In het Bijbelse denken is dat zoiets als ‘doodvallen’ en als dode materie begraven worden. En dan ben je al dood voordat je sterft.

 

Maar wie ‘doodgevallen’ is kan tot inkeer komen, weer opstaan en zijn leven beteren. Het woord ‘opstaan’ is een van de meest voorkomende woorden in de Bijbel. “Ik zal opstaan en naar mijn vader gaan” zegt de Verloren Zoon. Die zoon zit aan de grond, omdat hij heeft gekozen voor een doodlopende weg. Hij voegt de daad bij het woord, staat op en keert terug naar zijn vader en de weg van de Thora. De vader verwelkomt hem met vreugde en kondigt een groot feestmaal aan, want, zo zegt hij: “Mijn kind was dood en is weer levend geworden.”

 

Niet alleen Ananias en Saffira, maar ook Petrus en de gemeenteleden hebben een probleem. Want zij laten mensen voor dood liggen en verwijderen hen zo snel mogelijk uit de groep. Opgeruimd staat netjes. Ze proberen hen niet meer tot leven te wekken. Liegen is niet goed, maar iemand geen tweede kans geven is nog erger. Van Petrus hadden we helemaal beter verwacht. Toen Jezus gevangengenomen werd, heeft hij notabene drie keer gelogen dat hij hem niet kende. Hij kreeg van Jezus drie keer de kans om de waarheid te spreken: ‘Ik houd van je.’Prima dat Petrus grote idealen heeft, als ze maar samengaan met mildheid en geduld. Prima, als jouw ideaal is dat je mensen die doodgevallen zijn, helpt met opstaan.

 

Er is anekdote van kerkvader Augustinus. Vol van zijn geloofsideaal stichtte hij een kloosterorde. Hij leefde samen met broeders die de gelofte van de armoede hadden afgelegd. Alles was van iedereen, behalve misschien wat kleren, een eigen tafel, stoel, kast en bed. Op een dag bleek een broeder wat geld verstopt te hebben in zijn bed. De conclusie van zijn medebroeders was duidelijk: “Hij heeft de zaak verraden en moet eruit.” Augustinus dacht na en kwam toen met een besluit: “We zijn blijkbaar te streng geweest, anders had deze broeder aan de regel kunnen voldoen.“ Vanaf die dag werd een beetje persoonlijk bezit toegestaan. Het ware ideaal is bescheiden, praktisch en flexibel.


In de geschiedenis is ook de kerk met haar prachtige geloof in God, in liefde en gerechtigheid vaak ontspoord. Liefde werd dwang, gerechtigheid mondde uit in geweld. Mensen die niet wilden gehoorzamen werden uit de kerk verwijderd, geëxcommuniceerd. Ik geloof dat God daar is daar waar mensen bezield worden. Maar ik geloof ook dat God daar is waar ons ideaal stuk loopt, omdat bezieling verworden is tot starheid.

 

Met dank aan alle kinderen die moeite hebben met onze normen en er op hun manier aan ontsnappen. Op de camping had niet alleen de vrijgemaakte familie een probleem, wij ook. Zij, omdat de meiden tegen de principes van hun ouders van voldoende slaap en veiligheid ingingen en logen. Wij, omdat ons kind tegen onze principes van gezond leven in, met een fles drank rondliep. Verbieden hielp niet, wat dan wel? Dan komt het aan op geloven. Geloven dat Gods goede geest ook in dat kind aanwezig is. Het kind helpen bij het ontwikkelen van richtingsgevoel, wat is goed en wat is kwaad. Door nieuwsgierig te zijn naar wat dat kind bezielt. Zodat het zichzelf en God leert kennen. Zodat het God leert kennen die mensen opnieuw laat beginnen. Al ga je nog zo vaak dood, je kunt altijd weer opstaan. Amen.

 

Bronnen
https://www.preekwijzer.nl/artikelen/preekschets-handelingen-5-4c/179042
https://liberaalchristendom.wordpress.com/winnende-preek-dood-is-niet-altijd-dood/
https://www.nieuwwij.nl/interview/idealisme-is-heel-waardevol-voor-een-samenleving/