A- A A+

Header PKN

Eerste Kerstdag 25 december 2018 ds. Aukje Westra

In de Bijbel staan verschillende geboorteverhalen van Jezus. Die van Lucas is het bekendst: Jezus wordt geboren in een stal. Johannes begint filosofisch, iets met licht in het donker. Matteüs heeft de saaiste introductie geschreven. Hij komt met een lijst van de voorouders van Jezus. Maar ik hoop u er straks van te overtuigen dat deze lijst minder saai is dan die lijkt.

 

 

Bijbellezing Matteüs 1: 6 en 12-17

 

Overdenking

In het koninkrijk Arendelle zijn twee prinsessen Elsa, de troonopvolgster, en haar jongere zus Anna. Elsa heeft magische krachten, waarmee ze sneeuw en ijs kan creëren. Helaas loopt het met die krachten al spelend uit de hand. Daarom woont Elsa voortaan apart van Anna in het kasteel En ze draagt levenslang handschoentjes, om haar ijzige krachten in te tomen.


De ouders sterven jong en Elsa wordt tot koningin gekroond. Op dezelfde dag vraagt Anna aan Elsa of ze met haar geliefde Hans mag trouwen. Anna ziet dat niet zitten en ze krijgen ruzie. Anna rukt één van de handschoentjes van Elsa uit. Haar magische krachten nemen de vrije loop. Mensen vinden haar een monster. Elsa vlucht de bergen in en heel Arendelle bevriest. Elsa bouwt in de bergen haar eigen ijspaleis. Daar kan ze zichzelf kan zijn. Ze zingt het lied dat bekend geworden is: Laat het los, laat het gaan, sluit de deuren nu voorgoed. Wat men daar, over mij beweert raakt me hier niet meer. En kou heeft me sowieso nooit gedeerd.

 

Dit is het verhaal van de film Frozen. Het is gebaseerd op een sprookje van Hans Christian Andersen. Sprookjes zijn fantasieverhalen, maar sprookjes vertellen ook iets dat waar is. Frozen vertelt over hoe lastig het is om familie te hebben. Je zult maar een ijskoude oudere zus hebben Elsa of een jongere broer die constant om aandacht vraagt. Je speelt met elkaar en je beconcurreert elkaar. Ieder kind strijdt om de aandacht van de ouders. Vrienden kun je aan de kant zetten, maar familie gaat een leven lang mee. Familiebanden zijn sterk, maar ook kwetsbaar. Je houdt van elkaar en je zit elkaar in de weg. Dat laatste soms zo erg dat er een familiediner onder leiding van Bert van Leeuwen voor nodig is om je weer bij elkaar te brengen.


Ik las het verhaal van een man die jarenlang zorgde voor zijn oude moeder. Moeder had een hersenbloeding gehad. De man, moeders jongste zoon, wilde haar niet in een verpleeghuis stoppen. De andere, de oudste zoon, vond permanente thuiszorg veel te duur. Dus kwam alles neer op de jongste. Met het hele gezin zorgden ze een paar jaar voor (o)ma. Zijn oudere broer sprak nooit zijn waardering uit en sprong ook niet in als het nodig was. Uiteindelijk kreeg de moeder weer een hersenbloeding. Crisis. Na een paar uren stierf ze. Toen ze haar laatste adem uitblies, realiseerde de jongste zoon zich dat hij in alle hectiek zijn broer niet had gewaarschuwd. Die hoorde dus pas later van moeders overlijden. Met minimaal contact bereiden de twee broers de rouwdienst voor. De oudste zoon verbrak daarna het contact. Sindsdien is het ijzig stil.


De directe aanleiding van een breuk in een familie is vaak niet de echte oorzaak. Het liep niet stuk omdat de oudste zoon na het overlijden niet gebeld was, maar omdat ze al jaren van mening verschilden. En vaak ligt de oorzaak in een nog dieper verleden. De jongste zoon was de lieveling van moeder. De oudste voelde zich in de kou staan. Geen wonder dat zijn talent van helderheid veranderde in een ijzig wapen, waarmee hij heel zijn omgeving bevroor.


Het verleden bepaalt het heden. Matteüs weet er alles van. Hij begint met een lijst van voorouders van Jezus. Drie keer veertien namen noemt hij. Zowel het getal drie als het getal veertien staat voor volheid, heelheid. Maar in werkelijkheid is het een treurige lijst. Met volop familieruzies en zelfs bijna incest. Ruzie tussen Jacob en zijn broer Esau. Juda die naar bed gaat met zijn schoondochter Tamar, Maria die zwanger wordt, ja van wie eigenlijk? De lijst begint weliswaar hoopvol, oervader Abraham is het uitgangspunt. En de grote koning David is het hoogtepunt. Maar daarna gaat het bergafwaarts. De stamvaders die genoemd worden zijn corrupte, gewelddadige koningen. Het dieptepunt is dat de elite van het volk Israël uit huis gezet wordt. Ze worden weggevoerd naar het verre Babel. De band met land en familie wordt doorgesneden. Verbannen naar een ijspaleis.

 

Niet alleen de achterblijvers in een familie lijden onder een breuk. De kerstdagen gezellig samen doorbrengen zit er niet meer in. Maar ook degene die gebroken heeeft met de groep lijdt. Hij of zij is afgesneden van de mensen waar hij van nature bij hoort. Van je partner kun je misschien scheiden, dat wordt dan je ex. Maar je broer blijft altijd je broer, niemand heeft een ex-broer. Een breuk blijft zeer doen, we blijven verlangen naar vrede. Daarom spreekt een verhaal als dat van de film Frozen ons ook aan. De breuk wordt geheeld. Anna zoekt haar zus Elsa op in haar ijspaleis. Helaas verloopt ook die ontmoeting tragisch, Anna bevriest door de woede van Elsa. Maar als haar grote zus huilt om haar bevroren hart, smelt het. Beide zussen komen tot leven.

 

Cliché, cliché, dat weten we. Zo gemakkelijk gaat het in werkelijkheid niet. En toch, zo’n film voedt ons verlangen. Verlangen naar ruzies die bijgelegd worden, conflicten die opgelost worden. Verlangen naar een nieuw begin. Zoals Matteüs een nieuw begin maakt. Na het rampzalige middendeel van de lijst van voorouders is er het derde deel, een deel van opbouw. Het loopt uit op een nieuw begin met Jezus. Jezus komt niet uit de lucht vallen, er is generaties lang naar toe gewerkt. Hij laat zien wat mensen werkelijk drijft, niet de wraakzucht, maar de liefde. Dat kun je gerust een wonder nemen, het wonder van Kerst.

 

Het wonder van Kerst is dat het noodlot doorbroken wordt, omdat er liefde is. Je kunt een nieuw begin maken. Je kunt je verzoenen met wat jou is overkomen. En nee, er is geen happy end. Soms is een breuk onherstelbaar. Het blijft een kerf in je ziel. Maar dan nog, je kun weer leren leven.

 

Stel er is een kerk met een kerststal. Die zijn er heel veel, maar in deze kerk, in deze kerststal staat een bijzondere kribbe. Het is een grote kribbe, een volwassene past er makkelijk in. Maar de kribbe is leeg. Iemand nodigt u uit, u mag in de kribbe gaan liggen, stro onder u, een doek over u heen. U waagt de stap, u stapt erin en gaat liggen. Mensen lopen bij de kribbe langs en kijken liefdevol naar u. Zachtjes aaien ze uw wang. De gedachte dat niemand u mag, dat iedereen altijd kritiek heeft, verdwijnt. De wereld is vol warmte en liefde. Uw hart smelt en God glimlacht. Het is een mooie Kerst. Amen.

 

Zingen Lied 486: 1, 3 Midden in de winternacht