A- A A+

Header PKN

Zondag 19 augustus 2018 met ds. Aukje Westra

 

Inleiding
Boeddha zegt: Geluk vind je als je het achtvoudige pad bewandelt. Je moet inzicht krijgen, dingen op de goede manier aanpakken, je leren concentreren enz. Acht wegen naar geluk. Bijzonder is dat een andere wijsheidsleraar, Jezus, ook met acht aanbevelingen komt voor geluk. Jezus legt uit wat levenskunst is en doet het zelf voor. Geluk is niet dat je elke dag blij bent. Geluk is dat je leven lukt, dat je je wijdt aan wat echt de moeite waard is.

 

Lezing uit de Bijbel Matteüs 5: 1-10
Toen Jezus de mensenmassa zag, ging hij de berg op. Daar ging hij zitten met zijn ​leerlingen​ om zich heen. Hij nam het woord en onderrichtte hen:
‘Gelukkig wie nederig van ​hart​ zijn, want voor hen is het ​koninkrijk van de hemel.
Gelukkig de treurenden, want zij zullen getroost worden.
Gelukkig de zachtmoedigen, want zij zullen het land bezitten.
Gelukkig wie hongeren en dorsten naar ​gerechtigheid, want zij zullen verzadigd worden.
Gelukkig de barmhartigen, want zij zullen ​barmhartigheid​ ondervinden.
Gelukkig wie zuiver van ​hart​ zijn, want zij zullen God zien.
Gelukkig de vredestichters, want zij zullen ​kinderen​ van God genoemd worden.
Gelukkig wie vanwege de ​gerechtigheid​ vervolgd worden,
want voor hen is het ​koninkrijk van de hemel.’

 

Overweging
Op donderdag 16 augustus overleedn de Queen of Soul, Aretha Franklin. Aretha werd in 1942 geboren in Memphis en was de vierde van vijf kinderen, Haar moeder had al een kind uit een vorige relatie. Ze liet het gezin in de steek toen Aretha zes jaar was. Ze overleed toen Aretha negen was. Aretha bracht haar jeugdjaren dus voornamelijk door met haar vader. Hij was predikant. Hij nam zijn gezin mee naar Detroit, Motorcity . Hij werd voorganger van de Nieuw Bethel Baptisten kerk. Aretha kon geweldig zingen, ze had een bereik van vijf octaven en werd onder andere bekend om haar krachtige uithalen. Ze begon haar optreden in kerkdiensten. Daar kreeg ze haar zangtraining.
Haar vader was, om het zachtjes uit te drukken, een bijzondere dominee. Hij nam de mensen op sleeptouw, kon ook goed zingen. Maar daarnaast hing hij de playboy uit en had hij de ene relatie na de andere. Zijn kerkdiensten begonnen altijd op zaterdagavond, mensen zongen, dronken wijn en rookten wiet. Er werd gedanst, de liefde van Christus werd gevierd. En daarna de lichamelijke liefde. De kerkdiensten eindigden vaak in een orgie. Zelfs Ray Charles, een beroemde zanger, die er zelf ook wat van kon, schrok ervan. ‘Ze waren nog wilder dan ik’. We weten niet wat het effect was op Aretha, Wat we wel weten is dat ze, toen ze nog maar twaalf jaar oud was, ze haar eerste kind kreeg. De vader was een jongen uit de buurt. Toen ze vijftien was, kreeg ze haar tweede kind, van een andere man.

 

Aretha wilde popzangeres worden en vertrok op haar achttiende uit Detroit naar New York City. Daar trouwde ze in 1961 met Ted White. Hij werd haar manager en van hem kreeg ze haar derde kind. Acht jaar later scheidden ze, waarschijnlijk werd Aretha door Ted mishandeld. Conflicten zijn een terugkerend thema in het leven van Aretha. Zelf kon ze er ook wat van, ze maakte vaak ruzie met collega-zangeressen. Haar vader werd bij een roofoverval neergeschoten en lag vijf jaar in coma. Toen hij in 1984 overleed, kreeg ze slaande ruzie met een schoonzus die dicht bij de kist probeerde te lopen. Niet lang daarna overleden haar broer Cecil en zus Carolyn aan kanker. Om het verhaal af te maken, Aretha was lang een kettingrookster en kon moeilijk van de drank afblijven.

 

Van jongsaf aan hield Aretha van boksen. Je zou het als metafoor van haar leven kunnen zien. Ze kreeg veel klappen te verwerken, maar bleef bijna overeind. Ondanks alles groeide Aretha uit tot een artiest van de buitencategorie. Behalve dat ze fantastisch kon zingen, had ze nog twee andere bijzondere eigenschappen. Het eerste was soul, ook de benaming van de muziekstijl waar zij zich in thuis voelde. Soul is het woord voor de bezieling in de muziek van Aretha, de combinatie van kracht en kwetsbaarheid. En, ten tweede, ze zette haar muziek in om maatschappelijke misstanden aan de kaak te stellen. In 1967 zong ze ‘Respect’. In dat lied zegt ze dat ze alles wil geven in haar relatie, maar dat ze één ding terug wil en dat is respect. Ze spelt het voor: RESPECT, respect. Aretha toonde zelfvertrouwen. Ongekend bij zwarte vrouwen eind jaren zestig. Ze had een enorme veerkracht. Ze scoorde enorme hits, maar daarna bleef het tien jaar stil. Tot ze in 1986 met George Michael een grote hit maakte. Ze kreeg vrachtwagenladingen onderscheidingen.

 

Een voorbeeld van haar veerkracht was haar optreden in het Kennedy centrum drie jaar geleden. Ze zong een lied van Carole King ‘You make me feel like a natural woman’, jij laat me voelen dat ik vrouw ben. Een paar jaar eerder was ze doodziek. De artsen hadden haar al opgegeven, nu zong ze dit lied. Op een gegeven moment deed ze haar witte stola af. Ze toonde haar blote armen. Zonder woorden zei ze: ‘Dit is hoe een vrouw van mijn leeftijd eruitziet, kijk eens, hoe mooi.’ De opnamen zijn meer dan viereneenhalf miljoen keer bekeken. Barack Obama was bij het concert aanwezig en pinkte een traan weg.

 

‘Soul’, zei Aretha Franklin, ‘is een gevoel is diepgang. Muziek heeft soul, mensen hebben soul.’ Ik denk dat Jezus zich in haar woorden zou kunnen vinden. De muziek van Aretha Franklin is een onderstreping van de woorden van Jezus over geluk. Veilig wonen, genoeg verdienen, goede gezondheidzorg, het zijn belangrijke voorwaarden voor geluk. Maar de bron van geluk ligt elders. Echt geluk borrelt op in ons binnenste, in onze ziel, in onze soul. Mensen met soul, zegt Jezus, treuren, maar worden getroost, door muziek waar kracht en kwetsbaarheid in doorklinken. Mensen met soul vechten voor gerechtigheid, ze vragen om ‘Respect’ voor zichzelf en anderen. Soul is de kracht van God in mensen waardoor ze niet klein te krijgen zijn. Aretha had soul. Ja, zegt Jezus, ieder mens heeft soul, levenskracht. Dat is God in actie, bron van alle leven. Ik wens u veel soul, veel geluk. Amen.

 

Bronnen
Mischa Andriessen, Koningin van de soul en het zelfrespect, in: Trouw, 17-08-2018
The Washington Post